Myfyrdodau

Am drafodaeth ar Grefydd ac Esblygiad a sbardunwyd gan erthygl Llinos Dafis yn 'Gair o'r Garn', Gwanwyn 2009, cliciwch yma



Wedi i gân yr angylion ddistewi,
wedi i'r seren gilio o'r ffurfafen,
wedi i'r brenhinoedd a'r tywysogion
ddychwelyd adref,
wedi i'r bugeiliaid ddychwelyd
at eu praidd,
yna bydd gwaith y Nadolig yn dechrau:
canfod y colledig,
iacháu'r clwyfedig,
bwydo'r newynog,
rhyddhau'r carcharor,
ailadeiladu'r cenhedloedd,
dwyn heddwch i blith y bobl,
creu cerddoriaeth yn y galon.

(Howard Thurman; dyfynnwyd yn Cristion, Nadolig 2009)

Am fyfyrdodau eraill ar ddechrau blwyddyn newydd, cliciwch yma

---

Myfyrdod ar gyfer y Nadolig

Anodd iawn yw osgoi prysurdeb a rhuthr adeg y Nadolig. Oni fuom wrthi ers wythnosau yn trefnu a pharatoi? Mae cymaint o bethau i'w gwneud cyn y “diwrnod mawr”, a'r amser mor brin. Cardiau i'w postio, anrhegion i'w prynu, addurniadau i'w gosod yn eu lle, bwyd i'w goginio a phobl i'w gweld. Nawr sawl diwrnod siopa sydd ar ôl erbyn hyn? Pryd mae'r dyddiad postio olaf? Ac mae Anti Jên yn dod atom i aros dros y Nadolig eleni!

Hyd yn oed y Nadolig cyntaf hwnnw, yr oedd yna brysurdeb mawr. Dyna i chi Mair a Joseff yn gorfod teithio'r holl ffordd o dref Nasareth yng Ngalilea i Fethlehem Jwdea i ymgofrestru, pellter o ryw 70 i 80 o filltiroedd, ac ar ôl cyrraedd yno, yn darganfod bod y “ddinas” yn gyffro i gyd ac yn llawn ymwelwyr:

A welaist ti'r ddau a ddaeth gyda'r hwyr
o Nasareth draw, wedi blino'n llwyr?
Bu raid imi ddweud bod y llety'n llawn
a chlywais hwy'n sibrwd, “Pa beth a wnawn?”

(W. Rhys Nicholas)

Ar yr olwg gyntaf hawdd iawn fyddai cydymdeimlo â'r tafarnwr dychmygol hwnnw ym Methlehem am wrthod galwad Mair a Joseff am le yn y llety. Wedi'r cyfan, ni allai fod wedi gwneud dim arall. Roedd y gwesty'n llawn. O leiaf, chawsant mo'u hanfon yn ôl i'r stryd; rhoddodd gysgod iddynt yn llety'r anifail.

Ond gellir beirniadu'r tafarnwr hefyd am na ddangosodd fwy o dosturi tuag at y ddau anghenus. Pam na allai fod wedi dod o hyd i ryw gornel bach iddynt yn y gwesty ac yntau'n gwybod yn iawn fod y fam ifanc yn disgwyl baban unrhyw funud? Ai am ei fod mor brysur? Roedd cymaint o bethau yn hawlio'i sylw. Roedd pobl yn heidio i Fethlehem i dalu trethi ac yn chwilio am le i aros. A phe bai e wedi cynnig llety i Mair a Joseff, byddai hynny wedi golygu gorfod troi rhai o'r ymwelwyr mwyaf cyfoethog o'r neilltu. Felly, yng nghanol rhuthr a phrysurdeb Bethlehem, mewn beudy llwm y ganwyd y Baban.

Eleni eto, fel pob Nadolig arall, bydd yr Iesu'n curo ar ddrysau calonnau'r ddynoliaeth ac yn erfyn am gael mynediad. Yn anffodus, ei wrthod a wna'r mwyafrif am eu bod yn ei weld fel ymyriad ar eu bywydau prysur.

Ydy, mae E'n gallu bod yn dipyn o niwsans! Mae'n medru herio ein gwerthoedd a'n safonau moesol. Mae'n mynnu codi ei lais yn erbyn anghyfiawnder cymdeithasol a gwleidyddiaeth eithafol. Ni all yr un sefydliad gwleidyddol a chymdeithasol ei gadw'n dawel. Nid dyn y “status quo” mohono. Mae'n herio unrhyw wladwriaeth a rydd bwys ar arfogaeth lawn. Mae rhyfelgarwyr a chyfundrefnau gwleidyddol llwgr yn ennyn ei lid. Tybed ar ba ddrysau enwadol y bydd yn curo'r Nadolig hwn? Yr Eglwys Bresbyteraidd? Yr Eglwys Fedyddiedig? Yr Eglwys Anglicanaidd? Dydw i ddim yn meddwl y byddai gan yr Iesu ryw lawer i'w ddweud wrth enwadaeth rywsut. Am hynny, efallai na châi ryw lawer o groeso gennym yn yr eglwysi heddiw, mwy nag a gafodd yn y synagogau yn y ganrif gyntaf.

Ond nid curo ar ddrysau ein calonnau yn ystod y Nadolig yn unig a wna'r Iesu, mae'n parhau i wneud hynny ar hyd yr amser. Yn nhymor yr hydref 2010 cynhelir cenhadaeth gyffrous yn Aberystwyth a'r cylch a fydd yn rhan o genhadaeth ehangach ar draws siroedd Caerfyrddin, Penfro a Cheredigion. Cydlynir y genhadaeth gan y mudiad Through Faith Missions a'i nod yn syml iawn fydd dwyn Teyrnas Dduw at y tyrfaoedd sy'n sefyll ar yr ymylon, er mwyn iddynt allu dod o hyd i'r croeso mwyaf yng Nghrist a derbyn maddeuant, cymod a thangnefedd yn Nuw.

Dychmygwch yr olygfa! Twr o genhadon yn cyrraedd eich pentre, yn mynd o ddrws i ddrws i rannu'r Newyddion Da, yn mynychu digwyddiadau o bob math, megis boreau coffi, cyfarfodydd cymdeithasol, gwasanaethau ysgolion a hefyd yn ymweld â'r tafarndai i sgwrsio â'r cwsmeriaid. Yn feiddgar, ond nid yn ymosodol, fe fydd y cenhadon yn curo ar ein drysau ac yn ein herio i ddod i adnabod Iesu Grist fel ein Harglwydd personol. Dyma waith a chyfrifoldeb pob Cristion a braint fydd cael bod yn rhan o'r genhadaeth werthfawr hon.

Yn y cyfamser, wrth i ni baratoi i ddathlu'r Nadolig eleni, gadewch i ni sicrhau ein bod yn ymateb i alwad taer yr Iesu drwy agor iddo ddrysau ein calonnau led y pen. Peidiwn â'i anwybyddu yng nghanol prysurdeb yr Ŵyl. Rhown ein hewyllys iddo, ein doniau a'r cyfan a feddwn, ein bywyd oll.

(WRhM)

Am fyfyrdodau eraill ar y Nadolig, cliciwch yma

---

Sul Croeso 'Nôl

Yn ystod mis Medi 2009 bu hanner miliwn o bobl yn gwahodd rhywun arbennig i ddod 'nôl i'r capel gyda nhw. Mae pobl yn colli cysylltiad â'r eglwys am bob math o wahanol resymau ond byddai llawer yn dychwelyd petaent yn cael gwahoddiad.

Ar Sul Croeso 'Nôl 2008, fe wnaeth 3,000 o eglwysi ar hyd a lled Prydain wahodd a chroesawu 37,000 o ffrindiau yn ôl atynt.

Eleni am y tro cyntaf, roedd Eglwys Bresbyteraidd Cymru yn cymryd rhan yn Sul Croeso 'Nôl, a'r gobaith oedd fod llawer o aelodau'r enwad yn cymryd mantais o'r cyfle syml ond gwych hwn i wahodd eu ffrindiau i ddod 'nôl i'r capel efo nhw!

Mae'r syniad wedi tyfu'n anhygoel ers y 'Sul' cyntaf, a drefnwyd yn ardal Manceinion yn 2004, pan wnaeth 160 o eglwysi uno mewn neges syml – 'yn eich colli chi' (missing you). Roedd y ffaith fod 1,000 o bobl wedi dod 'nôl i'r eglwys ar y diwrnod hwnnw yn bwnc newyddion ar Radio 4.

Mae mis Medi yn arbennig o addas i ddod 'nôl i'r capel gan ei fod yn cyd-fynd â dechrau newydd blwyddyn newydd o weithgareddau ar ôl seibiant yr haf, dechrau blwyddyn ysgol newydd a thymor diolchgarwch.

Cynhaliwyd gwasanaeth arbennig o groeso fore Sul, 20 Medi yn y Garn, a braf oedd gweld nifer dda wedi dod ynghyd ar gyfer yr achlysur.

---

Aros i feddwl

Yn y flwyddyn hon o ddathlu genedigaethau rhai o enwogion
y gorffennol, buddiol yw cofio mai union bum can mlynedd
yn ôl y ganwyd un o ddiwinyddion mwyaf y canrifoedd, John
Calfin.

Ffrancwr oedd, ond bu raid iddo ffoi i'r Swistir
oherwydd erledigaeth am ei fod yn Brotestant. Roedd wedi'i
addysgu'n gyfreithiwr ac yn Genefa penderfynodd osod trefn
ar y Diwygiad yn y ddinas. Eto, nid oedd yn unben yno ac ni
lwyddodd i gael ei ffordd ei hun ymhob achos. Yn wir, ni
ellid disgwyl i un fel ef fod yn boblogaidd gyda'i gyfoeswyr.

Dywedwyd amdano mai dim ond disgyblion a gelynion oedd
ganddo, h.y. roedd yn amhosibl bod yn niwtral ynglŷn ag ef.
Ar ei wely angau (ac roedd yn marw'n 55 oed) dywedodd ei
hun am bobl un ddinas yn y Swistir: 'Maen nhw bob amser
wedi fy ofni i yn fwy na maen nhw wedi fy ngharu i'.

Disgyblaeth oedd popeth iddo, ond nid oedd yn ei arbed ei
hun chwaith. Os oedd yn galed wrth eraill, roedd yn galetach
wrtho ef ei hun. Bywyd syml oedd ei fywyd, ac roedd yn
gwbl onest yn ei siarad ac yn gyfaill cywir. 'Cryfder yr
heretic hwn', meddai'r Pab amdano, 'yw na ellir ei hudo ag
arian'.

Ei gyfraniad pennaf oedd rhoi trefn ar ddysgeidiaeth a
threfniadaeth Protestaniaeth. Meddai ar feddwl clir a miniog
ac ysgrifennai mewn ffordd a oedd yn ddealladwy i bawb.
Erys ei esboniadau Beiblaidd yn werthfawr hyd heddiw. Fe'i
galwyd gan Beza, ei olynydd yn Genefa, yn 'llusern yr
eglwys'.

Pregethai athrawiaeth rhagarfaethiad, sef bod pawb wedi'u
dewis gan Dduw naill ai i iachawdwriaeth neu i
ddamnedigaeth dragwyddol ar wahân i'w haeddiant eu
hunain. Fe fu Crist farw ar y Groes, felly, dros yr
etholedigion yn unig.

Mae pawb, meddai, yn haeddu marw, eithr fe
achubir rhai drwy ras Duw. Dylid plygu'n llwyr i
ewyllys Duw a dweud, 'Dy ewyllys Di a wneler'. Ac i
Dduw'n unig y perthyn y gogoniant, meddai.

Ymledodd Calfiniaeth i'r eglwysi diwygiedig yn yr
Iseldiroedd, yr Alban ac ymhlith y Piwritaniaid yn
Lloegr, ac yn nes ymlaen dylanwadodd yn drwm ar y
Diwygiad Methodistaidd yng Nghymru. Felly, dyna pam y gelwir
aelodau Eglwys Bresbyteraidd Cymru hyd heddiw
yn Fethodistiaid Calfinaidd.

John Tudno Williams

---

ARHOSWCH! ... yn enw Duw

O gwrando ein gweddi, Ysbryd Glân
am adnewyddiad yn ein tir.
Rho ym mhob calon newydd dân
i losgi'n eirias dros y gwir.
O, Ysbryd Glân, rho'r hyder gwiw
i ddweud fod Iesu eto'n fyw.

Pwyntiau gweddi i feddwl amdanynt:

Pobl o'm cwmpas - rhai'n ddiwaith, yn sâl neu mewn poen,
rhai'n ofnus, rhai'n bryderus

Cymdeithas - straen economaidd,
diweithdra, tensiynau

Teuluoedd - plant, ieuenctid,
rhieni a'r genhedlaeth hŷn

Yr eglwys - ei chryfderau a'i gwendidau,
cyfleoedd a bygythiadau

Fi fy hun - diolchiadau, gofidiau ac angen am arweiniad,
fy mherthynas â Duw, fy nheulu, fy ngwaith

---

Myfyrdod y Pasg

Hwyrddydd o Ebrill ydoedd,
Ebrill â'i awel fwyn;
Ac ar y ffordd y defaid
Âi heibio gyda'u hŵyn.
Y defaid a'u hŵyn âi heibio
I fyny am Fwlch y Llyw.
Hwyrddydd o Ebrill ydoedd;
Meddyliais am Oen Duw.

(Katherine Tynan Hinkson,
cyf Cynan)

Byddwn wrth fy modd yn adrodd y gerdd 'Defaid ac Ŵyn' mewn eisteddfodau pan oeddwn yn blentyn. Cystal i mi gyfaddef na ddeallwn wir ystyr ac arwyddocâd y geiriau bryd hynny, ond bellach daeth y teitl 'Oen Duw' am yr Arglwydd Iesu i olygu rhywbeth annwyl a defosiynol, yn arbennig felly yng nghyswllt gweinyddu a chyfranogi o Sacrament Swper yr Arglwydd.

Ioan Fedyddiwr oedd yr un a gyfeiriodd at Iesu fel 'Oen Duw'. Meddai, wrth ei weld yn dod tuag ato, 'Dyma Oen Duw, sy'n cymryd ymaith bechod y byd.' (Ioan 1:29). Mae'n siŵr mai am oen y Pasg y meddyliai Ioan ar y pryd. Cofiwn mai gwaed yr oen aberthol ar byst a chapan drws y tŷ oedd wedi diogelu cartrefi'r Israeliaid, a'u gwaredu o'r Aifft, rhag dinistr a marwolaeth (Exodus 12:11–13).

Diau fod y darlun o'r oen ym mhroffwydoliaeth Eseia hefyd ym meddwl Ioan, ac yn arbennig un o Ganeuon y Gwas Dioddefus am yr oen a arweiniwyd i'r lladdfa (Eseia 53:7). Ydy, mae'r 'Agnus Dei' yn deitl hynod o drawiadol a gafaelgar, ac yn symbol o gariad, aberth, dioddefaint a buddugoliaeth Crist.

Cofiwn, yn y cyswllt hwn, pa mor daer yr oedd yr Iesu ei Hun i gael bwyta gwledd y Pasg gyda'i ddisgyblion cyn iddo ddioddef (Luc 22:15), a phrif fwyd y wledd fyddai oen wedi'i aberthu yng nghyffiniau'r deml. Y mae'n amlwg felly mai o fewn cyd-destun gwledd y Pasg y cynhaliwyd y Swper Olaf ac i'r Iesu sylweddoli y câi yntau hefyd ei ladd yn y man. Am hynny, yr oedd yn awyddus i'w ddisgyblion weld ei farwolaeth fel gwaredigaeth, yn union fel y waredigaeth o'r Aifft.

Ond er bod y darlun o Oen Duw yn myned i Galfari yn fyw yn ein cof, tybed pa mor arwyddocaol yn ein golwg yw ei ddioddefaint a'i farwolaeth? Mor hawdd yw edrych ar y Groes a theimlo dim. Mor hawdd yw diystyru'r hyn a wnaeth Iesu trosom ar Galfaria, heb ein bod yn sylweddoli pa mor anhraethol fawr oedd yr Iawn a dalwyd yno. Dygodd Iesu faich pechod y byd drwy'i ddioddefaint erchyll a bu farw yn ein lle.

Yr Oen di-fai, yr Oen di-fai –
O! canwn ei glod ynghyd:
Yr Oen di-fai, yr Oen di-fai
Fu farw dros y byd.

(Elfed)

Wedi'r Groglith fe ddaw'r Trydydd Dydd â'i fuddugoliaeth – buddugoliaeth yr Oen ar bechod ac angau. Yn neges y Pasg y mae gobaith i bob un ohonom, gobaith yr 'atgyfodiad i fywyd tragwyddol'. Am bron i ugain canrif bu'r Eglwys yn pregethu efengyl yr Atgyfodiad gan ei chyhoeddi drwy gyfrwng y gair llafar ac ysgrifenedig, yn ei bywyd a'i haddoliad, yn ei hysgrythurau a'i sacramentau ac yn ei chredoau a'i chyffesion ffydd.

Er hynny, ni all yr un ohonom haeru bod credu yn yr Atgyfodiad yn beth rhesymol i'w wneud. Cael ein hargyhoeddi yr ydym bob tro. Un o'r disgrifiadau mwyaf grymus o'r argyhoeddi hwnnw yw'r hyn a fynegodd C S Lewis yn ei gyfrol, Surprised by Joy. Ac yntau ar y pryd yn Gymrawd yng Ngholeg Magdalen yn Rhydychen, yr oedd yr ysgolhaig a ddaeth yn ddiweddarach yn amddiffynnydd mawr y Ffydd Gristionogol, yn gwrthod credu. Ond cael ei argyhoeddi fu ei hanes. Meddai, 'Deuthum yn ymwybodol o ddynesiad cyson a diwrthdro yr Un yr oeddwn yn taer ddyheu am beidio â'i gyfarfod.' Drwy ffydd, boed i ninnau hefyd ddod wyneb yn wyneb â'r Crist atgyfodedig y Pasg hwn.

'N ôl marw Brenin hedd,
A'i eiddo i gyd yn brudd,
A'i roi mewn newydd fedd,
Cyfodai'r trydydd dydd;
Boed hyn mewn cof gan Israel Duw
Mae'r Oen a laddwyd eto'n fyw.

(John Thomas)

(WRhM)

---

Gweddi ar Sul y Blodau

Cyflwynwn i ti, O Dduw, ein Tad,
Hosanna ein haddoliad,
am i Iesu Grist ddod yn Frenin
i'n byd a'n bywyd ni.

Am iddo roi heibio ei ogoniant dwyfol
a dod mewn gwyleidd-dra ac addfwynder
yn Frenin hedd ac yn gyfaill pechaduriaid:
Hosanna yn y goruchaf.

Am iddo rodio'n isel a gostyngedig ar ebol asyn,
a'n dysgu i weld gwerth ac urddas y pethau distadl
ac i barchu popeth a geraist ti:
Hosanna yn y goruchaf.

Am i'w ddisgyblion ei ddwyn ar ei daith
a rhoi esiampl i ninnau hefyd gerdded yn ei gwmni
a bod yn ffyddlon iddo bob amser:
Hosanna yn y goruchaf.

Am i ganghennau'r palmwydd ymuno yn y mawl, a dangos
i ni fod yr holl greadigaeth yn dweud amdano ac yn canu ei glod:
Hosanna yn y goruchaf.

Am i byrth y ddinas agor iddo a'i groesawu'n Frenin, a'n
gwahodd ninnau i agor pyrth ein heneidiau i'r Brenin ddod i mewn:
Hosanna yn y goruchaf.

Ond ni fynnem ei dderbyn, Arglwydd, â brwdfrydedd y foment
yn unig, ac yna ei adael a'i wadu, ond ei groesawu i aros
yn Frenin ac Arglwydd arnom.

Pan fydd canghennau'r palmwydd wedi gwywo,
y dyrfa wedi cefnu,
yr Hosanna wedi distewi
a'r ffordd yn wag,
rho ras i ni barhau yn ffyddlon
i'n Harglwydd a'n Brenin. Amen.

(Yr Enw Mwyaf Mawr, Huw John Hughes, t. 142)

Am fyfyrdodau eraill ar gyfnod y Grawys a'r Pasg, cliciwch yma

---

Neges Olaf Dewi Sant

Dydd Sul fe ganodd Dewi offeren, a phregethodd i'r bobl, a'i debyg o'i flaen ef nis clywyd, ac ar ei ôl ef byth ni chlywir. Ni welodd llygad erioed gymaint o ddynion yn yr un lle. Ac wedi i'r bregeth a'r offeren orffen, fe roddodd Dewi yn gyffredin ei fendith i bawb a oedd yno.

Ac wedi iddo roddi ei fendith i bawb, fe ddywedodd yr ymadrodd hwn,
'Arglwyddi, frodyr a chwiorydd,
byddwch lawen a chedwch eich ffydd a'ch crefydd,
a gwnewch y pethau bychain a glywsoch ac a welsoch gennyf fi.'

(Stori Dewi Sant, gol. D. Simon Evans)

---

Ar ddechrau blwyddyn

I Dduw y dechreuadau
rhown fawl am ddalen lân,
am hyder yn y galon
ac ar y wefus, gân:
awn rhagom i'r anwybod
a'n pwys ar ddwyfol fraich;
rho nerth am flwyddyn arall
i bobun ddwyn ei faich.

Ar sail ein doe a'n hechdoe
y codwn deml ffydd,
yn nosau ein gorffennol
ni fethodd toriad dydd;
a hithau'n ddyfnder gaeaf
disgwyliwn wanwyn Crist
a chlywed llais y durtur
uwch pob wylofain trist.

Boed blwyddyn gymeradwy
yr Arglwydd wrth ein dôr,
dirwyned drwy ein dyddiau

drugaredd hael yr Iôr:
a ni wrth borth y misoedd
yn ffyddiog am a ddaw,
ar drothwy'r daith anesgor
gafaelwn yn ei law.

(John Roderick Rees, Caneuon Ffydd, rhif 87)


Am fyfyrdodau eraill ar ddechrau blwyddyn newydd, cliciwch yma

---

Y Doethion

Yr un yw'r olygfa o flwyddyn i flwyddyn, bob tro y cyflwynir Drama'r Geni gan y plant: tri brenin â choronau papur ar eu pennau, ac wedi'u gwisgo mewn gynau llaes i lawr at y traed. Cludant yn eu dwylo gasgliad rhyfedd o focsys a photeli, yn cynrychioli'r rhoddion a gludwyd at y preseb. Yn ôl traddodiad, y mae gan bob un o'r doethion ei enw a'i fywgraffiad bychan: Caspar, brenin Tarsus, yr ieuengaf o'r tri, oedd yr un a gludodd gist fechan yn llawn o thus (perarogl); Melchior, brenin Arabia, a roddodd aur i'r Baban Iesu; a Balthasar, brenin Ethiopia, yn ddu ei groen, a ddygodd fflasg o fyrr (olew) at y crud.

“Seryddion” yw'r enw a roddir arnynt yn y Beibl Cymraeg Newydd. Ac yn wir, y mae bron yn sicr mai astrolegwyr oeddent, ac nid aelodau o deulu brenhinol. Ni ddywedir yn Efengyl Mathew faint yn union oedd eu nifer. Y mae'r ffresgos yn y catacwms, sef y mynwentydd tanddaearol yn Rhufain, yn portreadu pedwar. Mynnai Awstin Sant fod deuddeg ohonynt, pob un yn cynrychioli deuddeg llwyth Israel. Rhyw Bab yn yr ail ganrif a farnodd mai tri oedd eu nifer. Diau mai ef oedd yn iawn, gan mai tair rhodd a ddygwyd at y Baban. Ni wyddom eu henwau, nac o ble yr oeddent yn dod. Yr unig beth a ddywed Mathew yw mai seryddion o'r dwyrain oeddent. Ble'n union yn y dwyrain, nis gwyddom. Arabia neu Iran efallai? Yn wir, gallent fod wedi byw mewn unrhyw wlad, neu diriogaeth, i'r dwyrain o'r afon Iorddonen. Ni wyddon ychwaith a ddaethant ar gefn eu camelod gwyn. Ond y mae un peth yn sicr, haeddant gael eu galw'n “ddoeth”.

Gellir cynnig sawl rheswm. Yn gyntaf, yr oedd y doethion yn ddoeth, am eu bod yn barod i weithredu yn ôl y weledigaeth a gawsant. “Gwelsom ei seren ef yn y dwyrain, a daethom…” (Mathew 2:2). Diau y gwelodd eraill y seren ar ei chyfodiad, ond y doethion yn unig a'i dilynodd. Dros gyfnod y Nadolig eleni fe fydd y seren yn weladwy i bawb. Fe fydd yn weladwy hefyd ar hyd y flwyddyn newydd sydd yn ymestyn o'n blaenau. Ond faint ohonom tybed a fydd yn barod i'w dilyn hi yn ein meddyliau a'n calonnau? Pa mor daer a fyddwn yn ceisio crud y Baban Iesu? Rhaid i'r gweld droi'n wneud os ydym am ganlyn Crist yn ein bywydau. Nid y goleuni a welwn, ond y goleuni a ddilynwn, a fydd yn ein gwneud yn ddoeth.

Yn ail, yr oedd y doethion yn ddoeth, am eu bod yn barod i fentro. Antur enbyd ydoedd teithio yn yr hen fyd, ac nid lle i'r ofnus a'r gwangalon oedd yr anialwch. Hawdd iawn fyddai i anifeiliaid gwylltion, lladron, a masnachwyr caethweision ymosod arnoch a pheryglu eich diogelwch. Do, fe gymerodd y doethion risg go fawr yn ceisio canfod y baban o Waredwr. Cawsant eu hunain mewn gwaeth perygl pan alwasant ym mhalas y Brenin Herod yn Jerwsalem a cheisio ei gyfarwyddyd ar sut i ddod o hyd i'r Baban, ac yr oedd anwybyddu gorchymyn y Brenin wedyn ar iddynt ddychwelyd i'r llys i adrodd eu hanes yn peryglu'u heinioes. Fel y doethion, a wnawn ninnau fentro rhywbeth er mwyn Crist y Nadolig hwn, ac yn y flwyddyn newydd, – ein hamser efallai, ein cysur, ein dedwyddwch?

Yn drydydd, yr oedd y doethion yn ddoeth, am eu bod yn barod i blygu mewn defosiwn gerbron y crud. “Gwelsom ei seren ef yn y dwyrain, a daethom i'w addoli ef.” Nid mewn cywreinrwydd y daethant, nid er mwyn gweld sut un oedd y baban, ond daethant i'w addoli. “A phan ddaethant i'r tŷ, hwy a welsant y mab bychan gyda Mair ei fam; a hwy a syrthiasant i lawr, ac a'i haddolasant ef: ac wedi agoryd eu trysorau, a offrymasant iddo anrhegion; aur, a thys, a myrr” (Mathew 2:11). Fel y doethion, a fyddwn ninnau yr un mor barod i roi ein defosiwn i'n Harglwydd y Nadolig hwn, ac ar hyd y flwyddyn newydd? A wnawn ni dalu ein gwrogaeth iddo?

Beth a roddaf iddo,
llwm a thlawd fy myd?
Pe bawn fugail rhoddwn
orau'r praidd i gyd;
Pe bawn un o'r doethion
gwnawn fy rhan ddi-goll;
ond pa beth a roddaf?
Fy mywyd oll.
Christina Rossetti
cyf. Simon B. Jones

(Wyn Rh Morris)

---

Y Gwir Oleuni

Er ein bod ar drothwy blwyddyn newydd, yng nghanol tywyllwch gaeaf da yw myfyrio ar englyn godidog O. M. Lloyd sy'n datgan fod goleuni Iesu Grist yn drech na phob tywyllwch:

Ganol gaeaf haf yw hi – ar saint Duw,
Rhoes ein Tad oleuni;
Wele yn awr ein haul ni,
Golau gwyn Gŵyl y Geni.

Rwyf am gydio'r englyn wrth emyn nodedig T. Eirug Davies (1892–1951), Rhif 782 yn Caneuon Ffydd, emyn a gynhwysodd Alun ei fab yn ei bortread mewn llun a gair o'i dad yn y gyfrol Eirug, a gyhoeddwyd yn ddiweddar. Ddwy flynedd cyn ei farw yn 59 oed cyhoeddodd Eirug ei emyn 'Y Gwir Oleuni' yn Y Dysgedydd, misolyn yr Annibynwyr y bu'n olygydd gwych iddo o 1943 hyd ei farw:

Dy olau Di, fy Nuw,
Yn wyneb Iesu mawr,
Yw f'unig obaith mwy
Ar dywyll ffyrdd y llawr;
Y sêr a'm llywiai dro,
Fe'u collais hwy i gyd
O dan gymylau braw
A'r niwl a guddiai'r byd.

Dilynais lawer llwybr
Wrth lamp fy neall gwan,
A disgwyl gweled trwy
Bob dryswch yn y man;
Mi wn yn awr nad oes
Oleuni ynof fi
Ond digon i ddyheu
Am ddydd Dy gariad Di.

Fy ngweddi fo am gael
Yr Iesu'n Arglwydd im,
Ac Ef yn bopeth mwy
A mi fy hun yn ddim;
Yn ddim ond llusern frau
I ddal Ei olau Ef,
I'm tywys heibio i'r nos
At fore claer y nef.

'Fe'i hysgrifennwyd,' meddai Dewi ei fab hynaf, 'gan un yn ei lesgedd a'i wendid a phopeth o'i gylch yn dihoeni ac ymddatod.' Mae'n chwilio a dyheu am angor mewn storm, am obaith mewn anobaith a goleuni yng nghanol tywyllwch.

Try at y sêr 'a'i llywiai dro' ond nid digon eu golau hwy i dreiddio drwy'r tywyllwch a'i goddiweddodd. Methodd 'lamp ei ddeall gwan' hithau ei gynnal yn y fagddu fawr. Ond daw adref – fel llong yn dod i'w hafan wedi'r storm … A dim ond golau Duw yn wyneb Iesu Grist a all lewyrchu yn y tywyllwch, medd Ioan.

'Y cefndir personol a geir gan Dewi,' meddai Alun, 'ond credaf fod ochr arall i'r emyn. Yr oedd y blynyddoedd ar ôl yr Ail Ryfel Byd yn wawr “Yr Oes Atomig” a'r bom oedd y “cymylau braw a'r niwl a guddiai'r byd”. Yr oedd gobaith yn diflannu a difodiant a wynebai yr ychydig bobl oedd yn cynnal gwareiddiad. Yr unig obaith oedd golau Duw yn wyneb Iesu mawr.'

A dyna'r unig obaith i ninnau ac i'n byd cythryblus ar ddechrau 2009. Y mae Paul yn Effesiaid 5:8 yn ein hannog i 'fyw fel plant y goleuni'.

(W J Edwards)

Am fyfyrdodau eraill ar y Nadolig, cliciwch yma

---

Diolchgarwch

Ymhlith y ffrwythau a'r llysiau y byddwn yn siŵr o'u canfod yn addurno ein capeli a'n heglwysi adeg Gŵyl Ddiolchgarwch y Cynhaeaf, y mae bron bob amser dorth o fara. Wrth gwrs, symbol yw'r bara o'r cynhaeaf yn ei gyfanrwydd, yn cynrychioli ffrwythau'r ddaear a llafur dwylo dyn – yr hyn y diolchwn oll i Dduw amdanynt.

Yr oedd gan yr Arglwydd Iesu lawer i'w ddweud am fara ac fe'n dysgodd i ddeisyf wrth weddïo ar ein Tad nefol, 'Dyro i ni heddiw ein bara beunyddiol.' Nid yw dyn yn hunan-ddigonol er ei holl wybodaeth a'i sgiliau technegol, gwyddonol a chyfrifiadurol. Ni all fyw heb Dduw ac wrth weddïo am ei fara bob dydd a diolch amdano, yr hyn a wna yw cydnabod daioni'r Creawdwr a'i ddibyniaeth arno. 'Ar ei drugareddau yr ydym oll yn byw,' ac y mae'r cynhaeaf yn dangos hynny'n glir. Yr adeg arbennig hon o'r flwyddyn, felly, rhown ddiolch am fod y bara yn arwydd o gynhaliaeth ddigonol Duw i'n cyrff.

Ond nid yw Gweddi'r Arglwydd yn gorffen gyda'r geiriau 'Dyro i ni heddiw ein bara beunyddiol.' Â yn ei blaen, 'a maddau i ni ein dyledion.' A dyna'r Weddi felly yn cysylltu'r ddwy agwedd sylfaenol ar fywyd, sef y corfforol a'r ysbrydol.

Gwyddai'r Iesu fod cymaint o angen maddeuant ar ein heneidiau ag a oedd o angen bara ar ein cyrff. Yn anffodus, ni ellir dweud fod y rhan fwyaf o bobl heddiw yn ymwybodol o'u hanghenion ysbrydol a thybiant nad yw derbyn maddeuant yn ystyriaeth bwysig o gwbl. Ond a fyddai'r Iesu wedi ein dysgu i ofyn i Dduw am faddau i ni ein pechodau oni bai fod pechod yn rhywbeth real, a maddeuant yn gwbl angenrheidiol? Onid oes arnom angen maddeuant Duw yn feunyddiol, cymaint yn wir â bara?

Y gwir amdani yw i'r Arglwydd Iesu ei Hun ddweud, pan gafodd ei demtio gan Satan yn yr anialwch, na all dyn fyw ar fara yn unig. Efallai y gall fodoli ar fara yn unig, ond ni all fyw ar hynny. Rhaid wrth rywbeth amgenach, sef yr Efengyl Sanctaidd. Dim ond wrth wrando ar yr hyn y mae Duw yn ei ddweud y gall dyn fyw y bywyd llawn yng Nghrist Iesu, dim ond wedi iddo agor ei galon i'r Efengyl ac ymateb i'r Hollalluog mewn ffydd, addoliad, ufudd-dod a gostyngeiddrwydd y gall ddod o hyd i deyrnas Dduw.

Y mae yna newyn yng nghalonnau pob yr un ohonom na all neb ei ddiwallu, ond Iesu Grist ei hun. Ni ellir byth ddod o hyd i'r bywyd newydd tra bo gennym gyrff cyflawn ac eneidiau gwag; a'r hyn y mae ein heneidiau yn dyheu amdano yn fwy na dim yw cymdeithas â'n Creawdwr, yr Hwn sydd wrth wraidd ein bodolaeth.

Felly, yn ystod ein cyfarfodydd diolchgarwch eleni, gadewch i ni gofio nad y bara sydd yn diwallu ein cyrff yw'r rhodd fwyaf a gawsom gan Dduw, ond y gras sydd yn adfer ein heneidiau. Ni allwn fyw ar fara yn unig. Yr ydym yn ddibynnol ar Air Duw, ar yr Hwn a ddywedodd 'Myfi yw bara'r bywyd. Ni bydd eisiau bwyd byth ar y sawl sy'n dod ataf fi, ac ni bydd syched byth ar y sawl sy'n credu ynof fi' (Ioan 6:35). Yng ngeiriau emyn cyfarwydd y Parchedig Tudor Davies:

Holl angen dyn, tydi a'i gŵyr,
d'Efengyl a'i diwalla'n llwyr;
nid digon popeth hebot ti:
bara ein bywyd, cynnal ni.

(WRhM)

---

Rhedeg yr Yrfa

Ym mis Awst eleni, cynhaliwyd un o ddigwyddiadau pwysicaf y flwyddyn ym mhen arall y byd, yn Beijing, China. Er yr anghyfiawnderau dynol a chrefyddol sydd yn y wlad honno, mae'n siwr fod llygaid llawer un wedi'u hoelio'n fanwl ar yr achlysur, yn gwylio campau'r athletwyr ar y teledu gan ymhyfrydu yn eu hegni a'u dyfalbarhad. O'm rhan fy hun, nid oes hafal i'r gwibiwr cyflym neu'r rhedwr marathon dygn am ennyn diddordeb ac edmygedd y gwyliwr.

Tybed faint ohonoch chi a welodd y ffilm ragorol honno, Chariots of Fire? Y prif gymeriad yw Eric Liddell, Sgotyn ifanc a anwyd yn Tientsin, China, a'i rieni ar y pryd yn gweithio fel cenhadon yno. Yr oedd hi'n ddymuniad gan y mab, hefyd, i fynd yn genhadwr gan y gwyddai fod Duw wedi'i alw i'r gwaith ond, yn ogystal, credai Eric Liddell fod Duw wedi rhoddi'r ddawn iddo i redeg yn gyflym. Meddai, 'Pan wyf yn rhedeg, teimlaf ei fod yn ymhyfrydu ynof. Byddai rhoi'r gorau i redeg yn gyfystyr â dirmygu Duw.' Ymhen hir a hwyr, fe ddychwelodd y gwibiwr ifanc i China i genhadu a bu farw yno mewn gwersyll carcharorion, ond nid cyn ei fod wedi rhedeg y ras dros Dduw yn y Chwaraeon Olympaidd yn Paris yn 1924, pryd yr enillodd y fedal aur yn y 400 metr gan dorri record y byd.

Y mae gennym ninnau hefyd ras i'w rhedeg mewn bywyd. Cawn ein hatgoffa o hynny yn Ail Lythyr Paul at Timotheus, llythyr a ddisgrifiwyd fel 'yr un mwyaf teimladwy' o'i holl lythyrau. Sonia Paul am y pwysigrwydd o ddal ati yn ras fawr bywyd: 'Yr wyf wedi ymdrechu'r ymdrech lew, yr wyf wedi rhedeg yr yrfa i'r pen, yr wyf wedi cadw'r ffydd.' (2 Timotheus 4:7).

Nid oes dim sy'n guddiedig nac astrus yn y gosodiadau yma ac y mae'r hyn a ddywed yr Apostol yn gwbl glir. Y mae bod yn Gristion yn golygu dioddef i'r eithaf, y mae'n golygu ymdrechu i'r eithaf yn erbyn y drygioni sydd o'n mewn ac o'n cwmpas ym mhobman. Ond er gwaetha'r anawsterau y mae'n bosibl llwyddo, dim ond i ni gadw'n golwg yn sefydlog ar Grist Iesu ein Harglwydd, yr hwn yntau a ymddygnodd i'r eithaf.

Rhed yrfa gref drwy ras y nef,
cod olwg fry i'w weled ef;
bywyd a'i her sydd iti'n dod,
Crist yw y ffordd, a Christ yw'r nod.

(WRhM)

---

Gweddi Wythnos Cymorth Cristnogol, 2008

Dduw'r gwynt sy'n rhuthro,
Ysguba trwy fy nifaterwch.

Dduw'r fflam danllyd,
Tania fy nhosturi.

Dduw'r lleisiau lu,
Agor fy ngenau i godi llais yn erbyn anghyfiawnder.
Fel trwy dy Ysbryd di

A'm gweithredoedd i
Y caiff y byd hwn ei drawsffurfio.
Amen.

---

Yr Ysbryd Glân yn dod ar y Pentecost

1 Ar ddiwrnod dathlu Gŵyl y Pentecost roedd pawb gyda'i gilydd eto.

2 Ac yn sydyn dyma nhw'n clywed sŵn oedd fel gwynt cryf yn chwythu drwy'r ystafell lle'r oedden nhw'n cyfarfod.

3 Ac wedyn roedd fel petai rhywbeth tebyg i fflamau tân yn dod i lawr ac yn gorffwys ar ben pob un ohonyn nhw.

4 Dyma pawb oedd yno yn cael eu llenwi â'r Ysbryd Glân ac yn dechrau siarad mewn ieithoedd eraill. Yr Ysbryd oedd yn eu galluogi nhw i wneud hynny.

5 Bryd hynny roedd Iddewon crefyddol o wahanol wledydd wedi dod i aros yn Jerwsalem.

6 Clywon nhw'r sŵn hefyd, ac roedd tyrfa fawr wedi casglu at ei gilydd i weld beth oedd yn digwydd. Roedden nhw wedi drysu, am bod pob un ohonyn nhw yn clywed ei iaith ei hun yn cael ei siarad.

7 Roedd y peth yn syfrdanol! "Onid o Galilea mae'r bobl yma'n dod?” medden nhw.

8 “Sut maen nhw'n gallu siarad ein hieithoedd ni?”

9 (Roedd Parthiaid yno, a Mediaid, Elamitiaid, pobl o Mesopotamia, Jwdea a Capadocia, Pontus ac Asia,

10 Phrygia, Pamffilia, yr Aifft, a'r rhan o Libia sydd wrth ymyl Cyrene; pobl oedd ar ymweliad o Rufain

11 – rhai yn Iddewon ac eraill yn bobl oedd wedi troi at y grefydd Iddewig – a hefyd Cretiaid ac Arabiaid.) “Maen nhw'n siarad ein hieithoedd ni, ac yn dweud am y pethau rhyfeddol mae Duw wedi eu gwneud!"

(Actau 2; fersiwn beibl.net)


Ffrwythau'r Ysbryd

22 Ond dyma'r ffrwyth mae'r Ysbryd Glân yn ei dyfu yn ein bywydau ni: cariad, llawenydd, heddwch dwfn, amynedd, caredigrwydd, daioni, ffyddlondeb,

23 addfwynder a hunanreolaeth.

(Galatiaid 5; fersiwn beibl.net)

---

Wedi'r Atgyfodiad

Stori dda yw honno am y Crist Atgyfodedig yn ymddangos i'r saith disgybl ar lan Môr Tiberias. Erbyn hyn, rhyw griw bach digon digalon oedd y disgyblion, pobl siomedig ac isel eu hysbryd, dynion a oedd wedi dechrau colli ffydd yn eu Meistr. Yr oedd hi'n ymddangos fel petai'r Iesu wedi'u gadael i lawr. Y mae'n wir iddynt ei weld ar fwy nag un achlysur wedi'i Atgyfodiad a'u bod hwy hefyd wedi'u galw ganddo i'w wasanaethu yn y byd. Eto i gyd, yr oedd y dyddiau fel petaent yn gwibio heibio yn awr a dim byd o bwys yn digwydd.

Am hynny, penderfynodd saith o'r disgyblion ddychwelyd i'w cynefin ar lan Môr Galilea a thra oedden nhw'n gwylio'r cychod eraill allan ar y llyn efallai, cytunwyd mai'r unig beth i'w wneud oedd mynd yn ôl at yr hen grefft o bysgota – gwaith cyfarwydd, lle cyfarwydd, amser cyfarwydd. Ond yn rhyfedd iawn, er iddynt fod wrthi'n pysgota drwy'r nos, ni ddaliasant ddim. Beth oedd o'i le? Y mae'n wir fod rhyw dair blynedd wedi mynd heibio ers iddynt fod wrthi yn pysgota o'r blaen. Er hynny, go brin eu bod wedi colli'r ddawn. Yr un oedd y llyn a'r nos oedd hi, yr amser gorau i bysgota.

Ond yr oedd pethau yn mynd i newid. Wrth i'r wawr dorri fe welodd y disgyblion rhyw ddieithryn yn sefyll ar y lan, ac y mae yntau yn eu holi am eu diffyg llwyddiant y noson cynt. Wedi i'r disgyblion gyfaddef na ddaliasant ddim, y mae'n galw arnynt i fwrw'r rhwyd i'r ochr dde i'r cwch. Y fath lwyddiant! Cymaint oedd y pysgod a ddaliwyd ganddynt fel nad oedd modd tynnu'r rhwyd i mewn i'r cwch. Sylweddolodd y disgyblion yn fuan mai'r Iesu oedd y dieithryn ac fe lanwyd eu calonnau â gobaith newydd. Yn lle edrych yn ôl yn ddigalon ar yr hen amserau, dyma'r disgyblion yn awr yn edrych ymlaen at ddyddiau gwell i ddod.

Ymhen ychydig amser, o dan ddylanwad yr Ysbryd Glân ar ddydd y Pentecost, mi fyddent yn mynd allan i genhadu yn y byd gan ddangos dewrder anghyffredin a nerth anhygoel. Fe fu'r profiad o adnabod y dieithryn ar y lan yn gyfrwng i wneud y disgyblion yn ddynion newydd.

Y mae angen i ninnau heddiw hefyd gael yr un profiad personol o'r Crist Atgyfodedig. A welsom ni Ef y Pasg diwethaf hwn? Ai rhyw ddieithryn ar orwel pell yn unig ydoedd heb i ni fod wedi'i adnabod o gwbl? A fynnodd amheuaeth ac anghrediniaeth gael y gorau ar ein ffydd? A gawsom ein gwneud yn bobl newydd neu ynteu, ai pobl ddigalon, ofnus a siomedig ydym, yn teimlo nad oes fawr o gynnydd ar ein gwaith?

Peidiwn â digalonni. Neges obeithiol yw un y Pasg bob amser. Dathlu buddugoliaeth a wna'r Eglwys, buddugoliaeth fod Bywyd yn drech nag angau a bod cariad Duw yn drech na chasineb dyn. Felly, seiniwn yr Haleliwia am fod Mab Duw wedi concro marwolaeth ac wedi rhwygo pyrth y bedd.

Yng ngeiriau emyn Siôn Aled:

Mae Iesu'n fuddugol, a'i bobol gaiff fyw
yn fwy na choncwerwyr drwy gariad Mab Duw;
er profi gorthrymder neu newyn neu gledd
does ball ar y cariad agorodd y bedd.

Molwch ef! Molwch ef! Mae'r gad wedi troi.
Molwch ef! Molwch ef! Mae'r gelyn yn ffoi;
mae Iesu'n fuddugol, a'i bobol gaiff fyw
yn fwy na choncwerwyr drwy gariad Mab Duw.

(WRhM)

---

Yr Wythnos Fawr

Arglwydd Iesu Grist,
yn ystod yr wythnos ddwys a sanctaidd hon,
a ninnau'n gweld o'r newydd
ryfeddod a dyfnder dy gariad drud,
cynorthwya ni i ddilyn ôl dy droed,
i sefyll pan fyddi'n syrthio,
i wrando pan fyddi'n wylo,
i deimlo poen dy boenau di,
ac wrth i tithau farw, ymgrymu a galaru,
fel pan fyddi'n atgyfodi
fe gawn ninnau hefyd
gydgyfranogi o'th lawenydd diddarfod.

(The Book of Common Order, dyfynnwyd o Amser i Dduw, gol. Elfed ap Nefydd Roberts, t. 246)

---

Gweddi Sant Ffransis o Assisi

Bydded cariad lle bo casineb,
Bydded gobaith lle bu anobaith
A lle bu amheuaeth, bydded ffydd.
Bydded cysur lle bu galar
A llawenydd lle bu tristwch
A lle bu tywyllwch megis nos
Boed goleuni megis ffydd.

(Addas. Tecwyn Ifan)

---

Y Nadolig

Tybed sut fyddech chi'n teimlo pe na bai'r Nadolig yn bod o gwbl! Yn sicr ddigon, mi fyddai bywyd yn llawer llai trafferthus. Meddyliwch o ddifrif – dim ffws, dim ffwdan, dim gorfod poeni ein bod wedi anghofio anfon carden at Anti Jên, dim gorfod rhuthro'n wallgo i'r ganolfan siopa er mwyn dod o hyd i'r anrhegion mwyaf addas ar gyfer y teulu a'n ffrindiau; dim gorfod gosod yn eu lle y goeden Nadolig a'r holl addurniadau eraill a fu'n guddiedig yn yr atig am ymron i flwyddyn; dim gorfod poeni am goginio'r twrci a'r mins-peis; ac un peth arall, dim gorfod ateb yr hen gwestiwn dwl yna sy'n cael ei ofyn tua'r adeg yma bob blwyddyn: “Ydych chi'n barod ar gyfer y Nadolig?” Ydyn ni erioed yn barod!! Chi'n gwybod rhywbeth, dydw i ddim yn meddwl y collwn i rhyw lawer o gwsg pe bai'r Nadolig yn cael ei ganslo eleni.

Ond arhoswch funud. Y Nadolig yn cael ei ddileu? Dydy'r peth ddim yn gwneud synnwyr o gwbl. Mi fyddai hi'n biti mawr pe na bai yna dymor o ewyllys da ar ddiwedd pob blwyddyn. Duw a ŵyr, y mae yna ddigon o ymrafael a rhyfela yn y byd, heb i ni gael gwared â'r Nadolig, Allwn ni ddim ymron agor papur newydd, neu droi'r teledu ymlaen, heb glywed am ryw erchylltra neu'i gilydd mewn rhyw gornel o'r byd. Felly, gadewch i ni atgoffa ein hunain, am o leiaf un diwrnod neu ddau ym mis Rhagfyr, mai drwy fyw'n gytûn a heddychlon y daw hapusrwydd i ddynolryw ac nid trwy ymladd yn barhaus â'n gilydd. O'r gorau, rwy'n gwybod fod y Nadolig yn medru bod yn hynod o sentimental a masnachol a'i bod hi hefyd erbyn hyn wedi'i diraddio i fod yn ŵyl seciwlar, amrwd ac aflednais, ond ni ddylai hynny fod yn rheswm i ni gael ei gwared. Na, ar ôl ailfeddwl, mi fyddai yna rhyw wacter mawr yn ein byd heb Ŵyl y Nadolig.

Yr hyn y dylem ein hatgoffa ein hunain ohono, fodd bynnag, yw bod yna fwy i'r Nadolig nag anfon cardiau a chyfnewid anrhegion, bod yna fwy iddi na'r celyn a'r iorwg a'r goleuadau llachar. Y mae i Ŵyl y Geni ystyr ddyfnach ac ehangach o lawer. Y mae iddi ddirgelwch mawr ac aruchel, nid yn gymaint oherwydd geni baban bach mewn ystabl i fendithio'r byd, ond oherwydd gwyrth yr Ymgnawdoliad. Dywed yr Apostol Paul yn ei Lythyr cyntaf at Timotheus, “A rhaid inni'n unfryd gyffesu mai mawr yw dirgelwch ein crefydd: Ei amlygu ef mewn cnawd …” (1 Timotheus 3:16a). Yr un yw neges y Bedwaredd Efengyl, “A daeth y Gair yn gnawd a phreswylio yn ein plith yn llawn gras a gwirionedd” (Ioan 1:14a). Canodd y bardd yntau:

“Ni wyddom am ddim rhyfeddach – Crëwr
Yn crio mewn cadach;
Yn faban heb ei wannach,
Duw yn y byd fel dyn bach.”
(J Eirian Davies)

Dyna'n union yw craidd a hanfod y Nadolig, y Mab yn dod oddi wrth y Tad wedi'i wisgo mewn cnawd dynol. Mab Duw yn dod yn Fab y Dyn er mwyn i blant dynion ddod yn blant Duw, Mab Duw yn cael ei eni o wraig fel y cawn ninnau ein geni o Dduw. Oni edrychwn ar neges y Nadolig yn y golau hynny, dim ond rhyw stori fach ddigon dymunol a sentimental am angylion, bugeiliaid a doethion fydd yr hanes am eni'r Iesu.

Felly, byddwn effro rhag i ni golli golwg ar wir ystyr yr Ŵyl eleni. Paratown ein calonnau fel y gall Duw siarad â ni. Paratown ein hunain fel y gallom brofi o'i gariad mawr yng Nghrist Iesu. Byddwn barod ar gyfer y Nadolig.

Tangnefedd yr Ŵyl a fyddo gyda chwi oll.

(Wyn Rhys Morris)

---

Lliwiau a Goleuadau
Mae'r canhwyllau'n llosgi'n ddisglair yn yr Adfent,
gan ein hatgoffa am y llawenydd a ddaeth i'n byd yn Iesu Grist;
ond pan â'r Nadolig heibio diffoddir y fflam.

Llawenhawn o weld lliwiau a golueuadau'r Adfent a'r Nadolig,
ond llawenhawn fwyfwy
gan na ellir byth ddiffodd
gwir oleuni Crist.

Tyrd i'n bywydau, Arglwydd Iesu,
a chynnau ynom oleuni
a fflam cariad nad ydynt byth yn diffodd.

(Gweddïau i'r Eglwys a'r Gymuned, addas. Trefor Lewis; dyfynnwyd o Amser i Dduw, gol. Elfed ap Nefydd Roberts, t. 173)

---

Tymor yr Hydref

A phan ddaw'r hydref yn ei rwysg
a'i law yn euro dail y coed
cawn brofi cyfoeth cnwd y maes
eleni eto fel erioed.

(Rebecca Powell)

---

Gweddi am Sirioldeb

O Dduw, rho imi'r sirioldeb i dderbyn y pethau na allaf eu newid;
y dewrder i newid y pethau y gallaf eu newid;
a'r doethineb i wybodaeth y gwahaniaeth rhynddynt.

(Reinhold Niebuhr)

---

Mae gen i freuddwyd

Mae gen i freuddwyd am y wlad
Lle bydd pawb yn bobol,
Lle na fydd gormes na nacâd
Na chas byth mwy dragwyddol.

Mae gen i freuddwyd am y wlad
Lle bydd diwedd angau,
Lle na fydd cynnen, trais, na brad,
Lle na fydd ofn cadwynau.

Mae gen i freuddwyd am y wlad
Lle bydd cariad yno,
Lle na fydd dicter mwy, na llid,
Lle na fydd neb yn wylo.

A disglair ydyw'r muriau mawr
A hardd fel môr o wydyr,
A'r pyrth a egyr yn y wawr
I fyd a fu ar grwydyr.

Mae ar hyd yn oed ddynion lludw,
Du eu lliw, eisiau byw.

Gwyn Thomas

(Eleri Ellis Jones (gol.), Sbectol Inc, t. 127)

---

MUNUD I FEDDWL
Ceir stori am ddisgybl yn mynd at ei Athro Iddewig un tro
gan ofyn iddo pryd y dylai wneud heddwch â Duw.

“Un funud cyn marw,” oedd yr ateb sydyn.

“Ond,” dywedodd y disgybl ymhellach, “nid wyf yn gwybod pryd y bydd hynny.”

“Gwir a ddywedaist,” meddai'r Athro, “felly, gwna hynny nawr!”

---

'Aelodau'r Eglwys'

Mae yna bum cant a chwe-deg o aelodau yn ein heglwys,
Ond mae cant ohonynt yn eiddil a hen.
Felly dyna adael pedwar cant a chwe deg i wneud y gwaith.
Ond mae saith deg pedwar o'r rhain yn bobl ifainc mewn colegau,
Gedy hyn dri chant wyth deg a chwech i wneud y gwaith i gyd.
Ond mae cant a hanner ohonynt wedi blino oherwydd eu hymrwymiad i'w gwaith,
Felly dyna adael dau gant tri deg a chwech i wneud y gwaith.
O'r rhain mae cant a hanner yn famau gyda phlant bach,
Sy'n gadael wyth deg chwech.
Mae pedwar deg a chwech o'r rhain â diddordebau arbennig,
Gan adael deugain i wneud yr holl waith.
Ond mae pymtheg ohonynt yn byw yn rhy bell i ddod yn gyson,
Felly dyna adael pump ar hugain i wneud y gwaith i gyd.
Dywed tri ar hugain o'r gweddill yma eu bod wedi gwneud eu siâr,
Felly dyna adael Ti a Fi.
'Rwyf i wedi llwyr ymlâdd
Felly pob lwc i ti!

(Cyfieithiad Llion Griffiths)

---

Eiriolaeth: ar ran y rhai mewn angen a'r rhai sy'n gweithio dros gyfiawnder

Arglwydd pawb,
gweddïwn dros y rhai sydd mewn angen
ledled byd, gan gofio dy fod, drwy eu cri hwy,
yn galw allan am gymorth,
a'n bod ninnau, wrth ymateb iddynt hwy,
yn ymateb i tithau.

Deled dy deyrnas,
ar y ddaear fel yn y nef.

Gweddïwn dros y rhai sydd heb fwyd –
y rhai y mae bod yn newynog yn brofiad hollbresennol,
y rhai na ŵyr o ble y daw eu pryd nesaf,
y rhai sy'n wynebu newyn bob dydd.

Deled dy deyrnas,
ar y ddaear fel yn y nef.

Gweddïwn dros y rhai a amddifadwyd o'r adnoddau
a gymerwn ni yn ganiataol –
dŵr glan,
dillad,
cartrefi,
addysg a gofal meddygol –
miliynau aneirif sydd â chyn lleied
tra bo cymaint gyda ni.

Deled dy deyrnas,
ar y ddaear fel yn y nef.
Amen

(Deunydd defosiwn ar gyfer Sul Cymorth Cristnogol, Mai 2007, Gwilym ac Eirian Dafydd, o'r Cristion, Ebrill 2007)

Am ddeunydd addoli pellach yn gysylltiedig â Chymorth Cristnogol, cliciwch yma

---

Rhyfeddol Ras

RHYFEDDOL RAS! O'r fendith dlos
Achubodd walch fel fi;
Ar goll, fe'm caed, ac ar fy nos
Fe dorrodd gwawr yn lli.

Gras 'ddysgodd ofn i'm calon goll,
Gras 'chwalodd f'ofnau lu;
O awr y credu cyntaf oll,
Gras yw fy nhrysor cu.

Er gwaethaf llaid a maglau'r byd,
Clod byth i ras, 'rwy'n fyw!
A'r gras a'm diogelodd cyd
A'm dwg i nef fy Nuw.

Addawodd f'Arglwydd im bob da,
A'i air yw 'ngobaith hael;
Yn rhan a tharian y parha
Tra pery f'einioes wael.

Pan dderfydd ynni calon gnawd,
A'm bywyd yma ar ben,
Tragwyddol hedd a fydd i'm rhawd,
Gorfoledd hwnt i'r llen.

A ninnau yno, oesau'r rhod,
Fel disglair haul yn byw,
Ni dderfydd byth ddyrchafu clod

A mawl i'n Harglwydd Dduw.

(Cyfieithiad Dafydd Owen o emyn John Newton, 'Amazing Grace')

---

Gwynfydau heddiw

Gwyn eu byd y rhai a fedd y ddawn
i chwerthin ar eu pennau eu hunain,
canys hwy a gânt ddifyrrwch di-ddiwedd.

Gwyn eu byd y rhai a all wahaniaethu rhwng mynydd a manion;
hwy a gânt lawer llai o boendod.

Gwyn eu byd y rhai sydd yn ymglywed ag anghenion pobl eraill
heb gyfrif eu hunain yn anhepgorol;
byddant hwy yn hau llawenydd.

Gwyn eu byd y rhai a ŵyr pryd i dewi;
fe'u gwerthfawrogir gan bawb o'u hamgylch.

Gwyn eich bod os gallwch edmygu gwên ac anghofio gwg;
bydd yr haul yn goleuo eich llwybr.

Gwyn eich byd os gallwch gadw'n dawel a gwenu
pan fydd rhywun yn torri ar eich traws
a chwithau ar ganol brawddeg,
pan fydd rhywun yn eich gwrthddweud,
neu yn sathru ar eich cyrn;
mae'r Efengyl wedi dechrau canfod lle yn eich calon.

Uwchben popeth, gwyn eich byd os gallwch adnabod yr arglwydd
ym mhob un y dewch ar ei draws;
mae'r gwir oleuni a'r gwir ddoethineb gennych.

(Cyfieithiad o ran y gylchgrawn Eglwys yn Lanzarote, o'r Goleuad, 3 Tachwedd 2006)

---

YNA, TI A GREDI

Os gwelaist ti olau mwyn llygad mam yn edrych ar ei chyntafanedig
ym mhlyg ei mynwes wedi storm ei eni;
os gwelaist ti'r rhyfeddod a'r diolchgarwch yn cydlawenhau wrth anwylo'r bychan byw,

YNA, TI A GREDI

Os buost ti ar goll mewn tyrfa fawr yn blentyn bach;
os gwyddost ti am y gwae gwyllt o chwilio am wyneb dy fam
a chlustfeinio ymysg y llu am ei llais;
os teimlaist wedyn gynhesrwydd cyffyrddiad ei llaw,

YNA, TI A GREDI

Os cefaist ti dy hun yn llethol unig ar frig mynydd uchel
a'r distawrwydd mor fawr â glas pell yr awyr uwchben;
os gwelaist dydi dy hun yn dy holl fychander yn ymyl aruthredd y mawredd mud,

YNA, TI A GREDI

Os ymgollaist rywbryd yn ogofeydd dy gof;
os ymgrwydraist yng nghilfachau dy feddwl;
os rhoddaist lam ffydd tu hwnt i gyfyngderau ffawd;
os gofynnaist i'r nos am seren, a'i chael,

YNA, TI A GREDI

Os ymdeimlaist â hud anghyffwrdd awen bardd;
os adnabyddaist ti ecstasi llenor
pan ddaw â gair at air mewn cariad i genhedlu syniad;
os clustfeiniaist ti ar wylofain hen alaw sy'n llefain â thafodau dynion ac angylion,

YNA, TI A GREDI

Os buost ti yn agos, agos i boen, mor agos nes teimlo'r artaith
er nad oedd yn dy gnawd dy hun;
os bu trai a llanw anadl un annwyl yn cwyno yn dy glust,

YNA, TI A GREDI

Os oes gennyt freuddwyd na dderfydd yn y bore,
na ddifethir gan wawd yr anghredinwyr;
os gwyddost ti fod y breuddwyd hwn wedi dy feddiannu
fel y rhoddit dy einioes i'w gadw,

YNA, TI A GREDI

Os gwelaist lawenydd mawr sydd â'i berarogl yn goroesi pob diflastod a thristwch;
os bu hwn yn gannwyll i ti yn nos dy dristwch,

YNA, TI A GREDI

Os y'th fradychwyd yn dy ymdrechion;
os gadawodd dy gyfeillion di ar drugaredd y dyrfa,
eto, os arhosodd un yn unig hyd y diwedd,

YNA, TI A GREDI

(D. Jacob Davies)

---

Holiday ynteu holy day?

'Ar y dydd cyntaf o'r wythnos ...' (Luc 24:1)

Mae'r Sul traddodiadol Cymreig yn prysur ddiflannu,
a bellach, diwrnod ydyw i lawer i wneud popeth ond addoli Duw.

Beth amdanom ni, sy'n ceisio bod yn ffyddlon i'r oedfaon heddiw?

Ai pobl yn cadw'r hen draddodiadau crefyddol yn slafaidd ydym,
neu Gristnogion yn mynychu oedfa oherwydd ein bod eisiau dod?

Yn yr Efengylau, fe welwn agendor mawr rhwng y Phariseaid a Iesu Grist
ynglŷn â phwysigrwydd cadw'r Saboth.

I'r Phariseaid, llythyren gaeth y ddeddf a chadw cannoedd o fân reolau oedd yn bwysig,
ond i'r Iesu, lles dyn sy'n bwysig.

Nid cadw'r Saboth er mwyn ei gadw oedd pwyslais Iesu,
ond ei gadw er mwyn iddo gael amser penodol i orffwyso ac i addoli Duw.

Mynegir hyn yn gryno yn Saesneg, 'Man's week begins with a holiday and a holy day'.
Onid yw'r gair 'holiday' yn awgrymu y dylem ddefnyddio'r Sul
i ymlacio mwy ar yr aelwyd gartref,
ac i ymlacio hefyd ar aelwyd yr Eglwys.

Er mwyn hyn, dylai'r Eglwys fod yn fwy o aelwyd,
a'r aelwyd yn fwy o Eglwys.

Ond mae'r Sul i'w ddefnyddio,
nid fel 'holiday' yn unig,
ond fel 'holy day'

– fel diwrnod arbennig i addoli Duw,
ac i ddathlu newyddion syfrdanol yr atgyfodiad fod Iesu Grist yn Arglwydd bywyd a marwolaeth.

Felly, nid diwrnod diflas a beichus yw'r Sul i'r Cristion,
ond profiad i'w fwynhau a'i ddathlu mewn llawenydd.

Gadewch inni wneud hynny o'r galon, ac er clod i'w enw:

Hwn ydyw'r dydd y cododd Crist,
Gan ddryllio pyrth y bedd;
O! cyfod, f'enaid, na fydd drist
I edrych ar ei wedd.

John Lewis Jones
(Y Goleuad, 30 Mehefin 2006)

---

Gwyliau

Arglwydd, diolchwn am yr adnewyddiad
a rydd gwyliau i'n bywyd:
am gyffro'r disgwyl a'r cynllunio;
am ryddid oddi wrth ddyletswyddau bob dydd;
am brofiadau a chyfleon newydd.

Rhoddaist fyd rhyfeddol i ni:
ble bynnag yr awn fe'n hamgylchynir
gan bethau sy'n bleser i'n llygaid
ac yn faeth i'r meddwl.

Helpa ni i ddefnyddio'n gwyliau
i ganfod dy ogoniant di yn dy greadigaeth;
i ddefnyddio'n rhyddid i ddeall yn gliriach
y cyflawnder bywyd yr wyt ti'n ei gynnig i ni'n barhaus.

Derbyn ein diolch am gyfoeth amrywiol bywyd,
dy rodd di i ni;
a phan ddaw ein gwyliau i ben,
arwain ni'n ôl i'n cartrefi yn ddiogel,
wedi'n hadnewyddu a'n hysbrydoli
o gael gorffwys a chael mwynhau
rhyfeddodau dy fyd di.

Roy Chapman
(Amser i Dduw, gol. Elfed ap Nefydd Roberts)

---

Ôl Traed

Breuddwydiodd dyn un noson ei fod yn cerdded ar hyd y traeth
yng nghwmni ei Arglwydd.

Yn yr awyr fflachiai golygfeydd o'i fywyd.
Ym mhob golygfa gwelai ddwy set o olion traed yn y tywod,
un yn eiddo iddo ef, a'r llall yn eiddo'r Arglwydd.

Pan fflachiodd golygfa olaf ei fywyd,
troes yn ôl i edrych ar yr olion traed yn y tywod.
Sylwodd ar rai adegau yn ei fywyd

mai dim ond un set o olion traed oedd i'w gweld,
ac mai ar adegau tristaf ac isaf ei fywyd y digwyddai hyn.

Mewn penbleth, holodd yr Arglwydd am hyn.

“Arglwydd,” meddai, “addewaist mai unwaith y penderfynwn dy ddilyn
y byddet yn cerdded gyda mi yr holl ffordd,
ond sylwaf ar adegau mwyaf helbulus fy mywyd
mai un set o olion traed yn unig a welaf.
Mae'n anodd deall, pan oeddwn dy angen fwyaf,
nid oeddet ar gael.”

Meddai'r Arglwydd, “Fy mhlentyn annwyl, rwy'n dy garu ac ni'th adawaf fyth.
Yng nghanol dy ddioddef a'th dreialon,
pan nad oedd ond un set o ôl traed i'w gweld
– dyna'r adeg yr oeddwn yn dy gario di.”

---

GWEDDI'R ARGLWYDD

Ni fedraf ddweud EIN
os ydw i'n hunanol fy ysbryd.

Ni fedraf ddweud TAD
os na ddangosaf y berthynas yn fy mywyd beunyddiol.

Ni fedraf ddweud YR HWN WYT YN Y NEFOEDD
os ydw i'n meddwl mwy am y ddaear ac yn storio trysor i mi fy hun.

Ni fedraf ddweud SANCTEIDDIER DY ENW
os nad ydw i, a elwir yn Ei enw, yn sanctaidd.

Ni fedraf ddweud DELED DY DEYRNAS
os nad ydw i'n gwneud popeth i'w hyrwyddo.

Ni fedraf ddweud GWNELER DY EWYLLYS
os ydw i'n cwestiynu, yn ddigofus ac yn anufudd i'w ewyllys Ef.

Ni fedraf ddweud MEGIS YN Y NEF, FELLY AR Y DDAEAR HEFYD
os nad ydw i'n barod i gysegru fy mywyd iddo Ef.

Ni fedraf ddweud DYRO I NI HEDDIW EIN BARA BEUNYDDIOL
os nad ydw i'n byw ac yn gweithio'n gyfiawn.

Ni fedraf ddweud MADDAU I NI EIN DYLEDION FEL Y MADDEUWN NINNAU I'N DYLEDWYR
os ydw i'n genfigennus o rywun ac yn casáu eraill.

Ni fedraf ddweud AC NAC ARWAIN NI I BROFEDIGAETH
os ydw i'n rhoi fy hunan yn fwriadol mewn sefyllfa i gael fy nhemtio.

Ni fedraf ddweud EITHR GWARED NI RHAG DRWG
os nad ydw i'n fodlon ymladd drwg yn ysbrydol ag arf gweddi.

Ni fedraf ddweud CANYS EIDDOT TI YW'R DEYRNAS
os nad ydw i'n ymddwyn yn ffyddlon i Iesu Grist.

Ni fedraf ddweud A'R NERTH
os byddaf ofn beth a feddyliai dynion a chymdogion ohonof.

Ni fedraf ddweud A'R GOGONIANT
os ydw i'n chwilio am ogoniant i mi fy hun.

Ni fedraf ddweud YN OES OESOEDD
os ydyw fy ngorwel yn rhwym wrth amser dyn ac nid wrth y tragwyddol.

Elwyn Parri, Caerffili
(O'r Goleuad, 9 Medi 2005)

---

Y Deg Gorchymyn
Yn ddiweddar bu i Sianel 4 ofyn am ddeg gorchymyn mwy cyfoes na'r rhai a roddwyd i Moses ar fynydd Sinai.
Rhestrir isod y deg a ddaeth i'r brig.
Sut maent yn cymharu â'r gwreiddiol yn eich barn chi?
Mae'n debyg fod y gorchymyn cyntaf ymhell ar y blaen i'r gweddill.

1) Gwna i eraill fel y dymunet i eraill wneud i ti

2) Cymer gyfrifoldeb am dy weithredoedd

3) Na ladd

4) Bydd yn onest

5) Na ladrata

6) Gwarchod a meithrin dy blant

7) Gwarchod yr amgylchedd

8) Cymer ofal o'r diamddiffyn

9) Paid byth â bod yn dreisgar

10) Gwarchod dy deulu

---

Am fyfyrdodau eraill ar ddechrau blwyddyn newydd, cliciwch yma

Am fyfyrdodau eraill ar gyfnod y Grawys a'r Pasg, cliciwch yma

Am fyfyrdodau eraill ar y Pentecost, cliciwch yma

Am fyfyrdodau eraill ar ddiolchgarwch, cliciwch yma

Am fyfyrdodau eraill ar y Nadolig, cliciwch